Açık dolaşım sistemi nedir?

Omurgasızlardan yumuşakçalarda, eklem bacaklılarda ve derisi dikenlilerde açık dolaşım sistemi görülür. Vücut sıvıları hemolenf olarak adlandırılır. Bu canlılarda kan ve doku sıvısı şeklinde ayrım yoktur. Açık dolaşım sistemi bir veya birkaç odacıklı kalp ve kısa damarlardan meydana gelir. Bu dolaşım sistemine sahip olan canlılarda kılcal damar bulunmaz. Hemolenf, kalbin çalışmasıyla atardamarlardan dokular arasındaki boşluklara (sinüs) dağılır ve madde alış verişi yapıldıktan sonra kalbe geri döner. Bu nedenle açık dolaşımda taşıma hızı düşüktür.

Eklem bacaklılardan çekirgenin sırt tarafında yedi bölmeli geniş bir damar bulunur. Hemolenf, kalp görevi üstlenen bu damar kasıldığında atardamarlara, oradan da sinüs adı verilen vücut boşluklarına pompalanır. Kalp görevi yapan damarlar gevşediğinde ise vücut boşluğundaki hemolenf bu damarın yanlarında bulunan deliklerden damar içine geri döner. Ayrıca çekirgede damar bölmelerini çevreleyen kasların kasılması ve sinüslerin sıkışmasını sağlayan vücut hareketleri de hemolenf dolaşımına yardımcı olur.

Bu canlılarda hemolenf, besin maddelerini organları çevreleyen birbiriyle bağlantılı vücut boşluklarına taşır. Burada hemolenf ile vücut hücreleri arasında madde alış verişi gerçekleşir.  Vücut boşluğunda bulunan atık ürünler de yine hemolenf aracılığıyla hücrelerden uzaklaştırılır. Hayvan hareket ederken oluşan kas hareketleri hemolenf hareketini sağlar fakat sıvı akışını bir bölümden diğerine yönlendirilmesi kısıtlıdır. Kalp gevşediğinde kan açık gözenekler (por) aracılığıyla kalbe döner. Hemolenf vücudun içini (hemosöl) tamamen kapsar ve tüm hücreleri sarar. Hemolenf su, inorganik tuzlar ve organik bileşiklerden oluşur. Birincil oksijen taşıyıcı molekül ise hemosiyanindir.

açık dolaşım sistemi

Ayrıca, hemosit olarak adlandırılan hücreler vardır ki bunlar hemolenfte bağımsız bir şekilde gezer ve antropod bağışıklık sisteminde rol alırlar. Kanın damarlardan geçerek vücut boşluğuna aktıktan sonra toplanarak kalbe dönmesidir. Açık dolaşım derisi dikenlilerde (deniz kestanesi,deniz yıldızı vb.), eklem bacaklılarda (örümcek, arı, sinek vb.) ve yumuşakçalarda (deniz anası, istiridye, midye vb.) görülür.